Protetyka

„Korona na ząb? Hmmm, ale że jaka, taka ze złota? I jak ona ma tam się zmieścić?” – usłyszałam kiedyś pytanie od Pacjenta 🙂 Jak to bywa z większością nazewnictwa „branżowego”, to co dla nas jest codziennością, dla innych czarną magią. Dlatego ten wpis powstaje z zamierzeniem rozwiania kilku pytań i wątpliwości na temat koron porcelanowych.

Dlaczego akurat korony?
Jest to bardzo popularne rozwiązanie protetyczne, stosowane zarówno ze względów mechanicznych, ochronnych i estetycznych. Dotyczy to przypadków, gdy ząb jest:

• mocno zniszczony, a pozostała ilość zdrowych tkanek zęba jest zbyt mała
• po leczeniu kanałowym, posiada duże wypełnienie
• przebarwiony, „siny”, a wybielanie nie przynosi zamierzonego efektu
• krzywy, przechylony (w tym przypadku pierwszeństwo ma jednak leczenie ortodontyczne)
• po urazie, złamaniu zęba, gdy odbudowa wypełnieniem jest niewystarczająca

Korony mogą być wykonywane z różnych materiałów, które różnią się głównie pod względem estetyki i właściwości mechanicznych.
Najprostszymi w budowie są korony wykonane całkowicie z metalu. Ze względów estetycznych, obecnie wykonywane bardzo rzadko.
Kolejnym rodzajem są uzupełnienia na podbudowie: metalowej, cyrkonowej lub złotej.

Zewnętrzną warstwę stanowi porcelana dobierana indywidualnie pod względem koloru sąsiednich zębów.
Zasadniczą różnicą między tymi podbudowami jest ich przezierność, czyli przepuszczanie światła. Żeby ciemny kolor metalu nie przeświecał przez porcelanę, pokrywa się go białą warstwą tzw opakerem, który działa trochę jak korektor biurowy. Napalona na to porcelana w porównaniu do naturalnego zęba, wygląda nieco sztucznie. Kolejnym minusem może być odsłanianie się z czasem ciemnego brzegu korony przy dziąśle. Niejednokrotnie w wyniku kontaktu metalu z dziąsłem, ulega ono sinemu przebarwieniu.

Podbudowa cyrkonowa jest kolorystycznie dobierana indywidualnie do zęba, co pozwala osiągnąć efekt bardzo naturalny. Cyrkon jest zawsze wykonywany poprzez system komputerowego frezowania, co zapewnia największą szczelność odbudowy. Zewnętrza warstwa porcelany nadaje indywidualnych cech przezierności, blasku i kształtu.

Złota podbudowa jest bardzo dobrym rozwiązaniem ze względu na swoje właściwości biomechaniczne, estetyczne.
Następną grupą koron są uzupełnienia pełnocyrkonowe i pełnoceramiczne. Te pierwsze są stosowane głównie w bocznych odcinkach uzębienia. Są bardzo mocne pod względem mechanicznym. Nie posiadają zewnętrznej warstwy porcelany, co nadaje im nieco słabsze efekty wizualne. Z kolei korony wykonane jedynie z porcelany mają zastosowanie głównie w odcinku przednim. Są wysoce estetyczne, jednak ze względu na brak podbudowy mają ograniczone zastosowanie u Pacjentów mocno zaciskających i zgrzytających zębami.

Jak zatem należy przygotować ząb do założenia korony?
Na pewno nie potrzebujemy do tego tronu i czerwonego dywanu 🙂

I etap – diagnostyka
Na tym etapie wykonywane są w zależności od przypadku zdjęcia rentgenowskie, badanie stanu dziąsła wokół zęba, sprawdzenie warunków zgryzowych.

II etap – przygotowawczy
Ząb, na który ma być założona korona musi być zdrowy. Koniecznie i bezapelacyjnie 🙂 Dlatego na tym etapie usuwana jest próchnica, wymieniane są stare wypełnienia, przeprowadzane jest leczenie kanałowe (jeśli konieczne). Dlaczego to takie ważne? Ponieważ w momencie pozostawienia próchnicy pod starym wypełnieniem ząb będzie się psuł bez możliwości jakiejkolwiek kontroli.

III etap – szlifowanie
Aby korona mogła być zacementowana na zębie, szlifuje się go (czyli pomniejsza) z każdej strony o około 1,5 mm. Nowoczesna stomatologia zakłada szlifowanie z tzw. stopniem. Oznacza to, że na poziomie dziąsła lub bardzo delikatnie pod nim preparowana jest ściśle określona granica do której sięga korona. Jest to bardzo istotne, ponieważ dzięki temu nie ma ucisku na dziąsło, a przy koronie nie zalegają bakterie w postaci kamienia nazębnego.
Następnie pobierany jest wycisk. Ale nie taki, jak na siłowni 😉 Za pomocą masy pobierana jest kopia zębów tak, aby technik protetyczny widział to, co lekarz ogląda w ustach Pacjenta. Dobierany jest na tym etapie również docelowy kolor. Pomniejszony ząb jest następnie zabezpieczany koroną tymczasową, czyli w dużym uproszczeniu Pacjent wchodzi i wychodzi z gabinetu z zębami podobnymi pod względem kształtu i koloru.

IV etap – przymiarka
Praca jest mierzona pod względem dopasowania, szczelności i miejsca w zgryzie.

V etap – oddanie gotowej pracy
Korona jest mocowana na ostatecznym cemencie, czyli bardzo mocnym kleju. Zaleca się, aby w dniu osadzania korony unikać gryzienia bardzo twardych pokarmów.

Jak czyścić korony?
Tak jak swoje własne zęby, za pomocą pasty i szczoteczki. Dzięki temu, że korony stanowią uzupełnienia cementowane osobno Pacjenci mają możliwość swobodnego stosowania nici dentystycznej, co pozwala utrzymać te uzupełnienia w zdrowiu i czystości.

A na koniec odpowiedź na pytanie tytułowe. Czy korona Ci spadnie z zęba?
Rzeczywiście taka sytuacja może się zdarzyć i wtedy trzeba się przyjrzeć przyczynie. Jeśli korony są wykonywane na zęby przednie, a Pacjent nie zdecydował się na uzupełnienie braków po bokach mimo ewidentnych wskazań, to niestety siłą rzeczy korony będą przeciążone. Dlatego zawsze ale to zawsze, podstawą jest odpowiednia diagnostyka, wykonanie rzetelnego, przemyślanego planu leczenia, aby takie sytuacje wyeliminować do minimum.

Być może ten post nie będzie najbardziej interesujący dla ludzi młodych z własnym kompletem uzębienia, ale może to co tu przeczytacie będzie pomocne i wartościowe dla Waszych rodziców czy dziadków.

Oprócz implantu lub mostu brakujące zęby mogą być uzupełnione protezą. Gdy 10 lat temu zamieszkałam na Śląsku słowo „gebis” nic mi nie mówiło, dzisiaj już wiem dokładnie, co to oznacza 😀 „Zęby państwowe”, „sztuczna szczęka” i wiele innych nazw jakich używacie do określenia protez zębowych, nie kojarzą się zbyt przychylnie. Dla niektórych z Was jest to jednak  jedyne wyjście, żeby móc się uśmiechać czy jeść posiłki.

Czasami konieczność ich użytkowania wynika z zaniedbania, czasami z przymusu. Kiedyś przed planowaną operacją wszystkie zęby, które były leczone kanałowo były usuwane jako potencjalne źródło zakażenia. Dzisiaj jakość leczenia kanałowego zmieniła się nie do porównania. Poprzez używane materiały, specjalistyczny sprzęt i umiejętności lekarzy leczenie kanałowe pozwala na skuteczne usunięcie infekcji  z zęba i nie ma potrzeby ich usuwania.

Generalnie rzecz ujmując, protezy to ruchome, czyli wyjmowane uzupełnienia odtwarzające brakujące zęby. Jest to ich największa wada. Zajmują one znacznie więcej miejsca w jamie ustnej w porównaniu do implantu czy mostu.  Poprzez opieranie się na dziąśle powodują szybszy zanik kości w porównaniu do uzupełnień niewyjmowanych.

Jedynie protezy całkowite, czyli takie gdy Pacjent nie ma żadnego zęba, są wykonywane ze sztywnego materiały, tzw, akrylu. Są one wtedy dosyć grube i mogą zaburzać odczuwanie smaków i zwłaszcza w początkowym okresie problemy z prawidłową wymową.

Allleeeee…. jest na to sposób. Wybawieniem dla Pacjentów bezzębnych są protezy mocowane na implantach. W żuchwie, którą nazywacie dolną szczęką,  2-4 implantów wystarczą, aby zapewnić Pacjentowi mocne oparcie protezy i ograniczenie jego rozmiarów. Implant wkręcony do kości jest wtedy zakończony zaczepem, a w wewnętrznej części protezy jest miejsce, na którym się on opiera.  Proteza wtedy „siedzi jak wryta” :D.

Nie przemieszcza się na boki, znacznie zmniejszając dyskomfort i likwiduje ryzyko utraty protezy w najmniej oczekiwanym momencie…

Dzięki temu, że podpierają się na tych zaczepach nie dochodzi do tak szybkiego zaniku kości jak przy zwykłej protezie. Nie bez powodu zwykłe protezy to tzw. protezy osiadające. Dlaczego? Ponieważ siła używana podczas jedzenia jest przez protezę bezpośrednio przenoszona na dziąsła i kość pod spodem. Skutkuje to niestety zanikiem kości, zmianą rysów twarzy, opadaniem policzków, pogłębianiem się zmarszczek na twarzy.

Jakie są alternatywy?

Jeżeli Twoje zęby są wystarczająco mocno osadzone w kości i ich rozmieszczenie na to pozwala, to można wykonać protezy CZĘŚCIOWO osiadające, czyli protezy szkieletowe czy protezy elastyczne. To częściowe osiadanie ogranicza niekorzystny wpływ protezy na kość, ponieważ dzięki specjalnym wypustkom ściśle przylegają one do zęba. Pozwala to na lepsze umocowanie na zębach, znacznie ograniczone rozmiary i lepsze efekty estetyczne. Haczyki można wtedy wykonać mniejsze lub w ogóle w kolorze zęba czy dziąsła.

A może hybryda?

W ostatnim poście opisywałam most. Może być on rewelacyjnym zamocowaniem dla protezy. Do koron zamocowanych na stałe na zęby dołączona jest proteza, która w ogóle nie posiada haczyków w widocznych miejscach! Te 2 elementy są połączone zatrzaskiem kulowym, podobnym jak w opisywanej wyżej protezie na implantach. Jest to tzw. proteza na zatrzaskach. Jest on schowany wewnątrz, przez co nikt nie zauważy że nosisz protezy. Część brakujących zębów można w zależności od sytuacji uzupełnić mostem, a tam gdzie nie ma większej ilości zębów wykonuje się protezę.  Leczenie protetyczne, obok periodontologii, jest moim konikiem;).  Jeżeli  Pacjent ma mieć protezę (musi/ograniczają go finanse), to jest to rewelacyjne rozwiązanie. Sami Pacjenci są często zaskoczeni i zachwyceni komfortem użytkowania takiego uzupełnienia. Ich komentarze typu „czuję jakby to były moje własne zęby” , „nic mi się nie rusza”, „w końcu uśmiecham się bez strachu, że proteza mi wypadnie” mówią same za siebie.

A co jeżeli okaże się podczas badania czy konsultacji, że masz za mało zębów lub są za słabe, żeby osadzić na nich standardowe korony pod taką protezę?

Nie ma rzeczy niemożliwych 🙂 Przynajmniej tak się mówi 😉

Bardzo skutecznym rozwiązaniem jest wtedy proteza na teleskopach. Jaka jest zasada działania takiej protezy? No właśnie wspomniany teleskop powinien Wam to rozjaśnić. Większa zewnętrzna część teleskopu chowa „w sobie” mniejszą wewnętrzną część. Coś jak laleczki matrioszki 🙂 W odniesieniu do protezy ma się to następująco: proteza jako element zewnętrzny opiera się na mniejszym elemencie wewnętrznym, czyli na zębie zaopatrzonym w nakładkę pasująca ściśle do elementu wewnątrz protezy. Nie jest to widoczne, zapewniając jednocześnie wygodę i estetykę.

W porównaniu do protezy całkowitej uzupełnienie takie jest znacznie mniejsze.

Jak dbać o protezę?

Wbrew obiegowej opinii nie powinno się myć pastą do zębów. Działa ona na protezy trochę jak papier ścierny. W drobne zarysowania mocniej wchodzą resztki pokarmowe, a proteza ulega przebarwieniu.

Najlepsze do czyszczenia będą specjalne szczoteczki do protez, ewentualnie małe szczoteczki myjące do twarzy. Można użyć miękkiej szczoteczki do zębów, ale nie w połączeniu z pastą. Tutaj sprawdzi się idealnie szare mydło, jest ono w miarę obojętne dla środowiska jamy ustnej, a bez problemu wyczyści wszystkie zabrudzenia. Protezę należy umyć przynajmniej 2 razy na dobę i dodatkowo przynajmniej przepłukać po każdym posiłku.

Raz na tydzień można zanurzyć protezę w roztworze do dezynfekcji dedykowanym dla tych uzupełnień. Zwykle jest to tabletka do rozpuszczania w wodzie. Pomocnym urządzeniem jest myjka ultradźwiękowa do codziennego czyszczenia.

Nie powinno się protezy przetrzymywać w nocy w szklance z wodą. Nie wiem skąd w ogóle się wziął taki „trend”, ale jest to niekorzystne, ponieważ woda stojąca przez całą noc jest idealnym środowiskiem do rozmnażania się bakterii czy grzybów na protezie.

Spać czy nie spać w protezie?

Przy protezach całkowitych jest to mocno niewskazane, żeby spać w protezie. Dziąsła nie mają jak „odpocząć”, co może być przyczyną infekcji grzybiczych. W miejscu, gdzie przylega proteza dziąsło robi się wtedy zaczerwienione, piecze bądź swędzi, staje się bardzo wrażliwe i utrudnia spożywanie posiłków.

Co do innych rodzajów protez, to ta kwestia powinna być ustalana indywidualnie przez lekarza wykonującego uzupełnienie.

Jeśli macie jakiekolwiek pytania czy wątpliwości odnośnie tego tematu, to śmiało zachęcam do zadawania pytań w komentarzach.

W poprzednim poście pisałam o możliwościach uzupełnienia brakującego zęba za pomocą implantu. Dzisiaj opiszę kolejne możliwe rozwiązanie, czyli most.

Taka sytuacja: rozmawiamy na wizycie o uzupełnieniu brakującego zęba i pada hasło: most. I wtedy ta konsternacja na Twojej twarzy… Co ma most do moich zębów!?

Podobnie jak zamki, korona, miazga.  Mamy w stomatologii dużo nazw „branżowych”, które Wam Pacjentom mówią tyle, ile znaczą w codziennym życiu. Między innymi dlatego powstał ten blog, żeby wizyta u stomatologa nie była jak jedna wielka niewiadoma. Abyś nie wychodził z gabinetu z natłokiem informacji, a w sumie to nie wiesz do końca co masz mieć zrobione.

Zamknij zatem oczy (chociaż niby jak masz dalej czytać? ;)) i wyobraź sobie most i rzekę.

Żeby można było zbudować most, potrzebne są 2 stabilne brzegi lądu, żeby oprzeć na nich całą konstrukcję. Most protetyczny opiera się na podobnej idei, gdzie 2 brzegi lądu to zęby obecne w jamie ustnej a rzeka to ten brakujący jegomość między nimi.

Żeby można było oprzeć się na zębach, muszą być one wystarczająco mocno osadzone w kości. Im większa odległość, czyli im więcej zębów brakuje, tym konstrukcja bardziej obciąża zęby własne. W przypadku dużej luki i słabej wytrzymałości zębów lepszym rozwiązaniem są implanty.

Jak most opiera się na własnych zębach?

Zęby własne są szlifowane (pomniejszane) z każdej strony o około 1-2 mm. Ta ilość pozwala technikowi protetycznemu wykonanie korony porcelanowej, czyli nakładki odtwarzającej kształt i kolor własnego zęba. Na zęby własne modelowane są pojedyczne nakładki (korony), do których mocowany jest ząb brakujący. Jeśli brakuje Ci jednego zęba, to będziesz miał wykonany most trzypunktowy, jeśli nie masz 2 zębów to most będzie czteropunktowy (2 korony na zębach własnych i między nimi 2 dodatkowe).

Korony mogą być wykonywane na podbudowie z metalu,  z tlenku cyrkonu lub na złocie. Następnie całość jest pokrywana estetyczną porcelaną. Jest możliwość wykonania mostu w całości z porcelany. Najczęściej jednak ta opcja jest zarezerwowana dla pojedynczych koron. Gotowy most jest przyklejany do zębów własnych na stałe za pomocą bardzo mocnego cementu.

To właśnie właściwości podbudowy warunkują trwałość mostu. Z racji ciemnego koloru metalu warstwa ta pokrywana jest tzw. opakerem, czyli białą warstwą maskującą ten ciemny kolor.  Porcelana nałożona wtedy jako ostatnia warstwa nie ma takich samych walorów estetycznych jak ząb naturalny, który „przepuszcza” przez siebie światło. Dlatego ten rodzaj koron jest głównie zalecany w odcinku mniej widocznym. Szczególnie gdy odbudowy wymaga np. jedna jedynka a druga jest własna, to różnica będzie widoczna gołym okiem.

Czasami metal znajdujący się pod porcelaną może być powodem sinego zabarwienia dziąsła.

Wysoko estetycznym rozwiązaniem są na tlenku cyrkonu. Cyrkon jest materiałem o bardzo dużej trwałości, kolor podbudowy dobiera się indywidualnie do zęba własnego, co w połączeniu z porcelaną daje rewelacyjny efekt estetyczny. Podbudowa cyrkonowa wykonywana jest zawsze w oparciu o system komputerowego wycinania, co gwarantuje idealną szczelność uzupełnienia.

Jak czyścić most?

Czyszczenie z zewnątrz odbywa się jak zwykle, czyli za pomocą szczoteczki do zębów. Z racji tego, że zęby są ze sobą połączone to nie możesz wejść nitką w przestrzenie międzyzębowe. Z pomocą przychodzą szczoteczki między zębowe, które bez problemu włożysz między koronę a dziąsło. Przestrzeń pod uzupełnianym zębem należy oczyszczać specjalną nitką, tzw Super Floss. Ma ona początkowy odcinek usztywniany, który wsuniesz między uzupełniany ząb a dziąsło.

Czy po oszlifowaniu muszę chodzić z takimi opiłowanymi zębami?

Oczywiście, że nie. Zanim zaczynamy szlifowanie pobierany jest wycisk, który stanowi odwzorowanie Twoich własnych zębów. Po opracowaniu zębów do tej kopii zakładamy materiał tymczasowy w kolorze Twoich zębów naturalnych i zęby są na czas leczenia zabezpieczone koronami. Odtwarzają kształt i kolor Twoich zębów do czasu ostatecznego efektu. Bez obaw 🙂

Jakie są etapy wykonania mostu?

1. Szlifowanie zębów własnych, wycisk specjalną masą (coś jak wykonanie kopii dla pracy technika), zabezpieczenie oszlifowanych zębów koronami tymczasowymi, dobór koloru
2. Przymiarka podbudowy
3. Ostateczne zacementowanie pracy

Czas wykonania to z przymiarkami od 1-3 tygodni.

Jak często trzeba wymieniać most?

Nikt chyba nie będzie zaskoczony, jeżeli napiszę, że wpływa na to głównie Twoja higiena. Jeśli dobrze oczyszczasz most z każdej strony, to nie ma z czego zrobić się problem.

Most w zależności od higieny Pacjenta będzie na stałe w Twoich ustach ok 10 – 15 lat. Tyle to nawet nowy sprzęt AGD nie wytrzymuje 😉

Co potem? Jeżeli po tym czasie widać jakieś niepokojące oznaki, tj. próchnica wokół zęba to most należy zdjąć, wyleczyć problem i wykonać nowy most.

Chcę mieć wykonany most a planuję wybielanie zębów. Czy jedno przeszkadza drugiemu?

To jest bardzo ważna kwestia, ponieważ kolor porcelany się nie zmienia. Jeżeli najpierw będzie wykonany most a poźniej wybielanie to rozjaśnią się jedynie Twoje naturalne zęby.

Wniosek: najpierw wybielanie, poźniej most.

Czy trzeba leczyć zęba kanałowo, na którym ma być zrobiony most?

Tak i nie, to zależy. Niektórzy stomatolodzy wychodzą z założenia, żeby każdorazowo przed założeniem mostu ząb przeleczyć kanałowo. Ma to być podyktowane tym, że szlifowanie zęba powoduje zmniejszenie grubości warstwy oddzielającej od nerwu. Już wiecie, że im mniejsza bariera, tym większe ryzyko stanu zapalnego lub obumarcia zęba. W związku z tym, żeby nie czekać na bieg wydarzeń, zęba wcześniej leczy się kanałowo.

Obecna stomatologia opiera się na założeniu leczenia jak najmniej inwazyjnego. Dlatego leczenie kanałowe podejmuje się jedynie w przypadku ewidentnej konieczności:

• już istniejący stan zapalny lub martwica zęba
• bardzo głębokie wypełnienie, gdzie ryzyko martwicy/stanu zapalnego jest wysokie
• znaczne przechylenie zęba – zęby muszą być oszlifowane równolegle, aby przy wkładaniu mostu na stałe można go było włożyć od góry na jeden i drugi ząb. Jeżeli któryś z nich jest odchylony w inną stronę to podczas preparacji istnieje ryzyko zahaczenia o unerwioną część, co skończy się stanem zapalnym.
• zmiany zapalne wokół korzeni, niedopełnione kanały – trzeba wtedy przeleczyć ząb ponownie kanałowo.

A co jeżeli nie zostanie podjęta decyzje o leczeniu kanałowym,a byłby z nim jakiś problem?

Najczęściej istnieje możliwość przeleczenia zęba bez konieczności zdejmowania mostu z zębów. Wykonuje się wtedy na powierzchni, która gryziesz niewielki otwór, stanowiący miejsce dostępu do kanałów korzeniowych. Po leczeniu ten otwór uzupełnienia się materiałem kompozytowym, używanym do wypełnień.

Jeśli stoisz przed wyborem jaki rodzaj mostu wybrać, post o porównaniu mostów jest na mojej liście blogowych tematów. Cierpliwości 😉