Leczenie zgryzu krzyżowego powinno, a właściwie musi, być podjęte na jak najwcześniejszym etapie. To jest zdanie, które powinno utkwić każdemu, kto ma do czynienia z tym problemem. Jeżeli nie dotyczy to Ciebie – zwróć uwagę na swoje dziecko, ponieważ w powstawaniu zgryzu krzyżowego bierze udział również czynnik genetyczny.
Zaczęłam ten wpis od mocnej informacji, ponieważ zgryz krzyżowy jest wadą, która – może nie jako jedyna, ale zdecydowanie jako jedna z najważniejszych – powinna być korygowana bardzo wcześnie, już na etapie uzębienia mlecznego. Jeżeli więc widzisz u swojego przedszkolaka odwrotne zachodzenie zębów przednich albo bocznych, czyli sytuację, w której dolne zęby wysuwają się przed górne (rodzice najczęściej zauważają to właśnie w odcinku przednim), to wiedz, że nieleczona wada na tym etapie powoduje bardzo znamienne skutki – zarówno u dzieci, jak i dorosłych. I to nie tylko w sferze gryzienia czy estetyki, ale również w funkcjonowaniu i wyglądzie twarzy.
Tak jak w moich poprzednich wpisach o tyłozgryzie i zgryzie głębokim – tutaj również opieram się przede wszystkim na leczeniu pacjentów dorosłych. O leczeniu dzieci powstaną osobne wpisy, bo temat jest bardzo obszerny.
Czym jest zgryz krzyżowy?
Zgryz krzyżowy to odwrotne zachodzenie zębów górnych na dolne. Wyróżniamy dwa podstawowe typy:
Zgryz krzyżowy przedni
Górne jedynki lub dwójki chowają się za dolnymi, które są wysunięte do przodu.
Zgryz krzyżowy boczny
Dolne zęby są położone szerzej niż górne.
Co ważne: nie wynika to z nadmiernego wzrostu żuchwy, lecz ze zwężenia szczęki.
Zgryz krzyżowy leczenie u dorosłych
U pacjentów dorosłych ortodonta bierze pod uwagę możliwości wynikające z faktu, że wzrost kostny jest zakończony. Pacjenta w wieku 16–18 lat traktujemy już jak osobę dorosłą, dlatego rozpoczęcie leczenia ma kluczowe znaczenie – im później, tym większe ryzyko, że konieczne będzie leczenie chirurgiczne.
Zgryz krzyżowy – przyczyny
Najczęściej źródło problemu pojawia się już w wieku przedszkolnym lub szkolnym. Oto najważniejsze przyczyny:
1. Złe funkcje i parafunkcje
Oddychanie przez usta
To według mnie największy czynnik ryzyka – wpływa nie tylko na rozwój zgryzu, ale i na cały organizm dziecka:
- gorsze dotlenienie,
- większa podatność na infekcje,
- ospałość,
- słabsze wyniki w nauce,
- zwężenie szczęki,
- tłoczenie języka, które dodatkowo pogarsza sytuację.
2. Złe nawyki (zachowania manualne i funkcjonalne)
• ssanie smoczka i palca
• zbyt miękka dieta (brak stymulacji wzrostu szczęki),
• krótkie wędzidełko języka – język nie może prawidłowo przylegać do podniebienia,
• wciskanie długopisów, kredek lub zaciskanie warg (zgryz krzyżowy przedni)
Prawidłowa pozycja języka działa jak naturalny „aparacik”, który poszerza szczękę. Brak tej funkcji = zwężona szczęka.
3. Brak zawiązków górnych dwójek
Coraz częstszy problem. Brak zawiązka powoduje słabszą stymulację wzrostu kości i sprzyja rozwojowi zgryzu krzyżowego w odcinku przednim.
Leczenie zgryzu krzyżowego przedniego u dorosłych
Zgryz krzyżowy przedni leczy się aparatem stałym.
Metoda zależy od przyczyny:
• Brak zawiązków dwójek
Jeśli odwrotne zachodzenie zębów w odcinku przednim wynika np z braku zawiązków dwójek to najczęściej trójki przesuwa się w miejsce dwójek, a pozostałe zęby ustawia tak, aby górne prawidłowo zachodziły na dolne.
• Wysunięcie dolnych siekaczy
Przy prawidłowej licznie zębów przednich leczenie zgryzu krzyżowego przedniego z założenia polega na cofaniu dolnych zębów oraz na wychylaniu górnych – indywidualnie do potrzeb.
Leczenie zgryzu krzyżowego bocznego – ekspansja szczęki
Podstawą leczenia zgryzu bocznego jest poszerzenie szczęki.
Leczenie u dzieci
Największą skuteczność daje aparat Hyrax – rozkręcany aparat podniebienny.
Przekręcanie śruby powoduje rozerwanie szwu podniebiennego i naddbudowę kości.
Leczenie u nastolatków i młodych dorosłych (15–18 lat)
Najskuteczniejsze są aparaty oparte o mikroimplanty, które działają bezpośrednio na kość, a nie na zęby.
Aparat Haasa również działa, ale w większym stopniu powoduje wychylanie zębów.
Granice wieku dla MARPE
Metoda MARPE (4 mikroimplanty):
• mężczyźni – skutecznie do ok. 20 r.ż.,
• kobiety – do ok. 25 r.ż.
Później można spróbować ekspansji, ale wzrasta ryzyko, że się nie powiedzie.
Zgryz krzyżowy – leczenie oparte na tomografii 3D
Wybór metody leczenia opiera się na pomiarach szerokości szczęki i żuchwy na podstawie tomografii komputerowej 3D. Szczęka powinna być o 5 mm szersza w określonych na tomografii punktach. W zalezności od stopnia zweżęnia dobierana jest metoda leczenia.
Do 3 mm
Wystarczy aparat stały górny + dolny.
3–5 mm – kortykotomia + aparaty stałe
Kortykotomia polega na wykonaniu precyzyjnych nacięć kości za pomocą piezochirurgii, co wywołuje efekt RAP – kość staje się bardziej plastyczna przez ok. 3–4 miesiące.
Gojenie pozabiegowe trwa kilka dni. W dniu zabiegu lub maksymalnie do kilku dni przeporwadzana jest aktywacja aparatu. Od tej pory przez te 3-4 miesiące kontrole ortodontyczne odbywają się co 2 tygodnie, zamiast standardowych 6. Przekłada się to na znacznie skrócony czas leczenia, nawet o połowę.
Główną zaletą tego zabiegu jest przesuwanie zębów wraz z otaczającą kością, co znacznie polepsza rokowania zębów oraz istotnie zmniejsza możliwość działań niepożądanych jak skrócenie korzeni podczas leczenia czy przesuwanie zębów poza obręb kości.
5–8 mm – ekspansja na mikroimplantach
Powyżej 8 mm – SARPE
Czyli chirurgiczne poszerzenie szczęki, stabilizowane płytkami tytanowymi.
Zgryz krzyżowy na pojedynczych zębach
W takich przypadkach stosuje się:
• wyciągi elastyczne (całodobowo),
• mały ekspander oparty na sprężynie o pamięci kształtu – mocowany na szóstkach, stopniowo poszerza łuk.
Zgryz krzyżowy leczenie – podsumowanie
Każde leczenie zgryzu krzyżowego jest dobierane indywidualnie, na podstawie pełnej diagnostyki ortodontycznej. Więcej o diagnostyce https://zebyjakdiamenty.com/2025/02/27/ortodonta-mikolow-diagnostyka-ortodontyczna/
Im wcześniej rozpoczniesz terapię, tym większa szansa na uniknięcie leczenia chirurgicznego.
Jeśli szukasz specjalisty w okolicy:
ortodonta Mikołów – to dobre miejsce, aby rozpocząć leczenie zgryzu krzyżowego i odzyskać prawidłową funkcję oraz estetykę uśmiechu.
Zapraszam również do odwiedzenia naszej strony internetowej w sekcji ortodoncja https://stomatologiadiament.pl/ortodoncja/
lekarz dentysta Katarzyna Obara
Stomatologia Diament w Mikołowie
ortodonta Mikołów
